Sản xuất rau, quả an toàn đã triển khai nhiều năm được nhiều hộ nông dân, nhiều địa phương hưởng ứng tham gia. Nhưng để nhận biết rau, quả an toàn và rau, quả không an toàn khi lưu thông tiêu thụ trên thị trường rất khó phân biệt. Vì vậy vấn đề đặt ra cho người sản xuất là phải có Thương hiệu cho rau, quả an toàn, tạo độ tin cậy cho người tiêu dùng, đảm bảo những quy định về VSATTP, đảm bảo đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Để góp phần giải quyết vấn đề này, năm 2005, Chi cục Bảo vệ thực vật đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xây dựng Thương hiệu cho rau, quả an toàn sản xuất ở Vĩnh Phúc”. Đề tài đã nghiên cứu đưa ra quy trình trồng su su an toàn như sau:

A. Đối với su su trồng lấy quả: áp dụng đối với vùng đồng bằng và trung du có chân đất cao dưới 300 m so với mực nước biển.

1. Thời vụ:

- Trồng từ tháng 9-10.

- Sử dụng giống mua từ vùng khí hậu lạnh hoặc tự để giống, chọn quả giống to, nây đều, gai cứng, mầm to khoẻ mới nhú.

2. Làm đất, trồng cây:

- Chọn đất: su su có bộ rễ phát triển khoẻ nên không yêu cầu quá nghiêm ngặt về đất, tốt nhất nên chọn đất pha cát nhẹ, tuy nhiên su su chịu úng kém vì vậy nên chọn chân đất thoát nước tốt.

- Làm đất: rắc vôi bột đều khắp ruộng, cày đất thành luống rộng 1,5 m, đào hố có đường kính 80-100 cm, sâu 40-50 cm, các hố cách nhau 2,5-3 m, đổ nhiều mùn rác, phân hoai và phân hoá học vào luống trước khi đem cây ra ruộng khoảng 1 tuần.

- Trồng mỗi hố 3 quả, cách nhau 30-40 cm, sau đó phủ đất đã làm nhỏ lên quả chỉ để hở lại mầm, dùng bao tải và cọc tre quây xung quanh che nắng và bảo vệ cây non.

3. Bón phân:

- Tổng lượng phân bón cho 1 sào Bắc bộ (360 m2): vôi bột 20 kg, phân chuồng hoai 500-800 kg, lân supe 50 kg, kali clorua 50 kg, đạm urê 25 kg.

- Bón lót trước trồng 7 ngày, lượng phân cho mỗi hố: vôi bột 0,5 kg, phân chuồng hoai 5-10 kg, lân supe 0,5 kg.

- Bón thúc:

+ Tổng lượng phân bón thúc: (kali sun phát: 50 kg, đạm urê: 25 kg), trong một năm bón thúc từ 9-12 lần, lượng phân bón mỗi lần giảm dần về cuối vụ.

+ Tiến hành bón thúc khi cây bắt đầu ra hoa, dùng phân đạm trộn đều với kali theo tỷ lệ 1:2 rồi hoà với nước tưới, sau 2-3 đợt thu quả (10-15 ngày) lại bón thúc 1 lần. Nếu đất ở ruộng ẩm, tầng đất dưới có nhiều sét có khả năng giữ phân ít bị rửa trôi, có thể đào rãnh xung quanh hố và rắc phân để tiết kiệm được công lao động, hình thức bón rải này chỉ cần bón ít lần nhưng mỗi lần bón với lượng phân cao hơn hình thức tưới trực tiếp.

4. Chăm sóc:

- Khi mới trồng cần che nắng cho quả, quây bao tải bảo vệ mầm quả, thường xuyên thăm ruộng để kiểm tra sự tấn công của côn trùng hại hay hiện tượng ngập úng, bệnh hại và dặm bổ sung những chỗ cây bị chết.

- Theo kinh nghiệm làm giàn tạo điều kiện cho su su phát triển tối ưu và cho năng suất rất cao. Làm giàn theo kiểu mái bằng cao 1,8-2 m, khi mầm cây lên cao 30-50 cm cần cắm cây dóc, cọc tre để mầm bám vào leo tới giàn, đồng thời lúc này tiến hành vun gốc cho cây.

- Tuyệt đối không bấm ngọn, tỉa cành đối với su su chưa leo tới giàn, việc bấm ngọn tỉa cành có thể làm teo mầm cây.

- Cây su su có nhu cầu nước lớn, độ ẩm thích hợp cho cây phát triển là 80-85%, vì vậy cần chú ý tới ẩm độ đất, đặc biệt trong thời kỳ cây ra hoa tạo quả. Tuy nhiên cây kém chịu úng nên phải tiêu úng kịp thời cho cây.

- Một điều cần lưu ý là cây su su có khả năng tạo mật rất lớn, vì vậy trên cánh đồng trồng su su có thể thả ong để thu mật cũng cho hiệu quả kinh tế rất cao, ngoài ra ong còn là công cụ thụ phấn hữu hiệu cho su su lấy quả.

5. Thu hoạch sản phẩm và để giống:

- Sau trồng khoảng 3 tháng cây có thể cho thu quả. Tiến hành thu hái thủ công từng quả một khi quả vừa tới lứa, tránh làm rụng nụ hoa của lứa sau. Bảo vệ côn trùng thụ phấn, các lứa hái thường cách nhau 5-7 ngày. Vùng đồng bằng, trung du thường cho thu quả từ tháng 1 đến tháng 4, sang tháng 5 quả đã già chỉ dùng để làm giống hoặc tận thu ngọn nếu không có mục đích để quả giống.

- Để giống bằng cách: dùng quả già hái vào tháng 5, đem về giâm trong hỗn hợp 7 đất/1 phân chuồng hoai trong điều kiện dâm mát ít ánh sáng, sang tháng 8 thường xuyên tưới ẩm và tháng 9 đem ra ruộng trồng.

B. Đối với su su trồng lấy ngọn: áp dụng ở vùng đất có độ cao lơn hơn 300 m so với mực nước biển.

1. Thời vụ:

- Trồng từ tháng 10-11.

- Chọn quả giống to, nây đều, gai cứng, sạch sâu bệnh, mầm to khoẻ mới nhú là giống tốt. Một lần trồng mới có thể để lưu giống được vài năm. Tuy nhiên do vấn đề bệnh hại mà người ta chỉ lưu giống 3 năm.

2. Làm đất, trồng cây:

- Chọn đất: tương tự như đối với su su trồng lấy quả

- Làm đất: rắc vôi bột đều khắp ruộng, cày đất thành luống rộng 1,5-2 m, đào hố có đường kính 50 cm, sâu 40 cm, các hố cách nhau 50 cm, đổ nhiều mùn rác, phân hoai và phân lót hoá học vào luống trước khi đem cây ra ruộng khoảng 1 tuần.

- Trồng mỗi hốc 3 quả cách đều nhau, sau đó phủ đất đã làm nhỏ lên quả chỉ để hở lại mầm, dùng bao tải và cọc tre quây xung quanh che nắng và bảo vệ cây non.

3. Bón phân:

- Tổng lượng phân bón cho 1 sào Bắc Bộ (360 m2): vôi bột 20 kg, phân chuồng hoai 500-800 kg, lân supe 70 kg, kali sun phát 25 kg, đạm urê 50 kg.

- Bón lót trước trồng 7 ngày, lượng phân cho mỗi hố: vôi bột 0,1 kg, phân chuồng hoai 2-3 kg, lân supe 0,2 kg, kali sun phát 0,05-0,1 kg.

- Bón thúc:

+ Bón thúc bằng đạm urê, tổng lượng đạm bón cho 1 sào là 50 kg, trong một năm bón thúc từ 12-15 lần, lượng phân bón mỗi lần giảm dần về cuối vụ.

+ Tiến hành bón thúc khi cây chớm leo giàn, dùng phân đạm hoà với nước tưới, sau 2-3 đợt thu ngọn (10-15 ngày) lại tưới thúc 1 lần. Nếu đất ở ruộng ẩm, tầng đất dưới có nhiều sét có khả năng giữ phân ít bị rửa trôi, có thể đào rãnh xung quanh hố và rắc phân để tiết kiệm được công lao động, hình thức bón rải này chỉ cần bón ít lần nhưng mỗi lần bón với lượng phân cao hơn hình thức tưới trực tiếp.

4. Chăm sóc:

Tương tự như đối với su su trồng lấy quả song cần thêm một số kỹ thuật chăm sóc khác:

- Nếu là cây lưu giống bằng dây năm trước, đến tháng 7 tháng 8 cần bới nhẹ đất và phân ủ ở gốc để dây tái sinh mầm mới.

- Làm giàn theo kiểu chữ A hoặc mái bằng cao 1,2-1,5 m, rộng 1,5-2 m, chừa lại lối đi thu hái ngọn, khi mầm cây lên cao 30-50 cm cần cắm cây dóc, cọc tre để mầm bám vào leo tới giàn, đồng thời lúc này tiến hành vun gốc cho cây.

5. Thu hoạch sản phẩm và để giống:

- Sau trồng khoảng 4-5 tháng cây có thể cho thu ngọn, thu bằng dao sắc cắt từng ngọn, vị trí cắt cách nách lá 1-1,5 cm. Cùng với quá trình thu ngọn cần cắt tỉa những lá già, lá bệnh và những nhánh vô hiệu (nhánh nhỏ, nhánh bị sâu bệnh, nhánh mọc khuất dưới tán lá khác không có khả năng tiếp xúc với ánh sáng). Vùng đồi núi thường cho thu ngọn từ tháng 4 đến tháng 11, sang tháng 10-12 tận thu quả làm thương phẩm và để giống.

- Để giống bằng cách: dùng quả già hái vào tháng 11-12, đem về giâm trong hỗn hợp 7/1 phân chuồng hoai trong điều kiện dâm mát ít ánh sáng, đây là nguồn giống chính cung cấp tại chỗ và cho vùng đồng bằng vào năm sau.

- Su su có thể trồng một lần cho thu nhiều năm bằng cách lưu gốc: vào cuối năm sau khi tận thu, vệ sinh đồng ruộng sạch, cắt chừa lại 1,5-2 m phần sát gốc, khử trùng vết cắt bằng nước vôi đặc, cuốn dây gốc hình vòng thúng, dùng phân hoai và đất làm nhỏ phủ lên trên giữ ấm cho gốc, tới tháng 7 tháng 8 năm sau bới nhẹ đất ra để cây tái sinh.

C. Sâu bệnh:

 Cây su su ít bị sâu bệnh gây hại, một số sâu bệnh chính như: sâu khoang, dế cắn phá ở giai đoạn cây non, bệnh sương mai, phấn trắng, vi rút khảm xuất hiện không nhiều, có thể bị nhện hại, rệp hại hoặc tuyến trùng nốt sưng rễ với mức độ nguy hiểm hơn.

* Biện pháp chính khắc phục sâu bệnh hại su su là phòng hơn chữa, thực hiện các nguyên tắc của IPM:

+ Chọn đất thoát nước tốt, luân canh với cây trồng nước hoặc cây trồng khác họ để hạn chế bệnh hại.

+ Chọn giống khoẻ, sạch bệnh.

+ Vệ sinh đồng ruộng trước và sau mỗi vụ gieo trồng.

+ Su su nổi tiếng là cho sản phẩm an toàn, rất ít khi người trồng phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đối với chúng, tuy nhiên có thể sử dụng các loại thuốc ít độc hại khi cần thiết.

* Ghi chú: cách pha chế liều lượng, nồng độ phun, cách phun làm theo hướng dẫn trên bao bì của từng loại thuốc.

+ Đối với bệnh tuyến trùng nốt sưng rễ: đây là loại bệnh khá nguy hiểm và rất khó trừ, theo các nhà nghiên cứu, biện pháp hữu hiệu nhất là vệ sinh đồng ruộng, luân canh với cây trồng nước, hoặc có thể trồng cây họ cúc xen kẽ làm cây dẫn dụ tuyến trùng, khi cây cúc trưởng thành thì nhổ bỏ cả rễ thu gom lại và đốt bỏ.

+ Đối với bệnh khảm vi rút: vệ sinh tàn dư và cỏ dại sạch sẽ, khi chớm phát hiện những cây bị bệnh đầu tiên thì nhổ bỏ ngay để tránh lây lan, sau đó tưới vôi vào gốc hạn chế nguồn bệnh trong đất, phun trừ các môi giới truyền bệnh như rệp, bọ phấn nếu có.

BBT.