Xuân về! Theo con đường uốn lượn dẫn vào núi Dừa Cả, Dừa Lẽ, Đồng Trăm (Hải Lựu) những bãi đá trên núi nổi lên như những nét chấm phá của sắc màu và hình khối của những đá là đá. Đá trắng, đá đen từng phiến to xếp chồng lên nhau, những khối đá đang trong quá trình làm vóc dáng, đục đẽo, đánh bóng hình tượng Phật, cột nhà, con thú, ngổn ngang ở ven núi, ven đường. Anh thợ trẻ Nguyễn Văn Tranh, xóm Dừa Lẽ vừa cần mẫn đục những thớ đá khổng lồ vừa nói vui: “ở đây, toàn những khối đá lớn, để đục thành những khối đá nhỏ, tượng đá thì bụi đá nhiều lắm, đến cả người cũng thành đá luôn”.

Hơn 1 giờ trưa, xưởng đá của anh Tiến Thành đã có hơn chục người thợ đang miệt mài với công việc tại xưởng đá. Người nào người nấy đều trắng bụi đá. Đi giầy, mặc áo dài tay, đội mũ, đeo khẩu trang kín min mít nhưng những bột đá vẫn phủ kín mỗi người một sắc trắng đục quen thuộc. Anh Tiến Thành cho biết: Lao động đến với nghề đá không chỉ đòi hỏi niềm say mê, đức tính cần cù, chịu khó, mà còn rất cần phải có năng khiếu đặc biệt. Làm điêu khắc đá không chỉ đục, đẽo theo những hình thù cố định mà còn cần đến yếu tố nghệ thuật, sáng tạo nên những hình tượng thật sống động, có hồn. Công việc tạc đá hầu hết đều rất nặng nhọc. Thợ mới vào nghề thì đục phôi, làm thô; thợ tay nghề khá, có kinh nghiệm thì chuyên việc đục tinh, hoàn thiện đường nét; nhóm khác thì chuyên mài, đánh bóng. Tuy hầu hết công việc đều được hỗ trợ đắc lực của máy móc nhưng những nguy hiểm của bụi đá, dăm đá bắn vào người, vào mắt rồi gây ra những tai nạn nghề nghiệp, không phải là không có. Bởi vậy nên dân làm đá mới truyền tụng nhau: Ai theo được nghề phải yêu... đá, ý chí học việc cứng như... đá và nhất là đầu, mình, tay, chân cũng phải chắc chắn như... đá.

Mỗi lần hồi tưởng lại quá trình hồi sinh của Làng đá, trong lòng ông Tạo đều thấy tràn ngập niềm vui. Người nghệ nhân của làng có gần trên dưới 40 năm với nghề tạc đá này đã cùng với những người con của mình đóng góp phần quan trọng tạo nên sự phát triển của Làng đá hôm nay. Theo với nghề cha truyền, con nối từ năm 10 tuổi, ông Tạo đã gắn bó với nghề đá. Giữa những ngôi nhà nhỏ ven núi Đồng Trăm, Đồng Trổ, làng Len, sự tâm huyết, niềm say mê với nghề đá của ông đã được truyền sang các con ông.

Hiện nay, toàn xã có trên 1.500 lao động làm nghề đá, trong đó có trên 700 lao động thường xuyên gắn bó với nghề này. Toàn xã cũng có 6 công ty TNHH chuyên kinh doanh, sản xuất đá. Hầu hết các công ty này tuyển lao động có tay nghề tại địa phương. Ông Hợi, Giám đốc công ty TNHH TM Thăng Hợi cho biết: Hầu hết các doanh nghiệp của xã không dạy cho người thợ từng đường đục, nhát búa mà hướng cho họ tự vươn lên bằng thực hành ngay trên chính sản phẩm. Người có thể thành tài thì chỉ một thời gian ngắn sẽ bộc lộ bằng khả năng đục nhanh, đúng ý đồ; đồng thời có sức sáng tạo thể hiện trong từng đường nét sống động, có hồn của tác phẩm.

Đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Đào Tiến Trụ tự hào nói về làng nghề mình: Hiện nay, làng đá Hải Lựu có hơn 200 người thợ đang tuổi thanh niên, có tay nghề khá, đủ sức đáp ứng những đơn hàng cầu kỳ nhất. Cũng bởi truyền thống của làng và sức vươn của người thợ tạc đá Hải Lựu mà đến nay, 6 xưởng đá đều có việc làm quanh năm, khách hàng trong và ngoài nước đều đã biết tiếng tìm đến đặt hàng. Những công trình, tác phẩm đồ sộ như: bậc thang đá ở Đền Hùng, Đền Hai Bà Trưng, hệ thống kè Sông Lô, các loại sư tử, kỳ lân ở một số trụ sở, công trình quan trọng của đất nước và của nhiều nước trên thế giới đều là do bàn tay và khối ốc của người Hải Lựu tạo ra.

Nghề đá phát triển, các công ty tư nhân đang mọc lên mỗi ngày một nhiều. Thu nhập thợ điêu khắc đá, người mới học việc cũng được 800 ngàn đồng, còn thợ chính được đến 1,5 - 3 triệu đồng/tháng. Nghề đá phát triển, một bộ mặt làng quê đổi mới, những con đường đổ bê tông, những ngôi nhà khang trang, hiện đại đang ngày ngày mọc lên. Thanh niên trong làng phần lớn đều say mê và đi theo nghề tạc đá. Tiếng đục đá chát chúa cũng trở nên thân thuộc với lớp lớp người làng. Niềm tự hào, yêu nghề hiện hữu trong mỗi người dân nơi đây và việc Hải Lựu được UBND tỉnh xét công nhận là Làng nghề truyền thống năm 2006 chính là những bằng chứng rõ nét về sự hồi sinh và phát triển của làng đá Hải Lựu.

Xuân về! trên những cánh đồng, người dân Hải Lựu vẫn mải miết cấy cho xong những thửa ruộng còn trống; gieo lạc và chăm sóc cây trồng, tiếng cười, tiếng nói vang khắp cả một vùng quê. Cánh thợ làm đá thì làm cố cho xong các sản phẩm làm dở trước ngày chợ Tết (ngày 27/12). Người dân Hải Lựu đang náo nức đón mùa xuân về, bởi xuân về, sẽ là dịp để người dân Hải Lựu đón du khách trong và ngoài nước đến xem Lễ hội Chọi trâu, cùng nhau thưởng thức món thịt trâu thơm nức; cùng nhau suy nghĩ về công việc đã làm được, chưa được trong một năm qua và cùng nhau bàn cách làm ăn mới!

CN. Thanh Nga

Sở Bưu chính, Viễn thông